برادر ربيع فلاح
معاون محترم و رئيس سازمان جنگلها و مراتع كشور
بدينوسيله به پيوست "آيين نامه اصلاحي آئين نامه اجرائي قانون تعيين تكليف اراضي اختلافي موضوع اجراي ماده 56 قانون جنگلها و مراتع مصوب 67/6/22 مجلس شوراي اسلامي "مشتمل بر 23 ماده و 14 تبصره جهت اجرا ابلاغ مي گردد."
وزير جهاد سازندگي – غلامرضا فروزش

تعاریف و اصطلاحاتی که در این آیین نامه به کار برده می‌شود از لحاظ اجرای قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون جنگلها و مراتع کشور به شرح زیر می‌باشد:
1- زارعین صاحب اراضی نسقی: زارعین صاحب اراضی نسقی به افرادی اطلاق می‌گردد که بر اساس قوانین و مقررات اصلاحات ارضی نسق زراعی به آنها واگذار گردیده و یا در آمارهای مربوط به عنوان زارع صاحب نسق زراعی قید شده باشد.
2- مالکین:اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی اطلاق می‌شود که دارای اراضی زراعی یا مستحدثات با سند مالکیت یا گواهی اداره ثبت مشعر بر مالکیت بوده و یا موافق احکام قطعی صادره از محاکم قضایی مالکیت آنان در تاریخ تصویب قانون ملی شدن جنگلهای کشور محقق شده باشد.
3- صاحبان باغات و تاسیسات:به افراد حقیقی و حقوقی اطلاق می‌گردد که بر حسب اسناد مذکور در بند 2 مدعی مالکیت عرصه و اعیانی باغات و تاسیسات باشند.
4- باغ:طبق تعاریف مندرج در قانون اصلاحات ارضی و قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع کشور می‌باشد.

هیات مندرج در قانون در اداره منابع طبیعی و یا واحد جایگزین در هر شهرستان تشکیل می‌شود و مسئولیت اداره جلسات هیات به عهده رئیس اداره منابع طبیعی شهرستان می‌باشد
تبصره 1 - دبیرخانه هیات مذکور زیر نظر رئیس اداره منابع طبیعی شهرستان در اداره منابع طبیعی یا واحد جایگزین تشکیل می‌گردد. کلیه امور دبیرخانه تحت نظر مسئول دبیرخانه انجام خواهد شد.
تبصره 2- به منظور پیگیری امور و هماهنگی دبیرخانه های شهرستانها دبیرخانه ای زیر نظر مدیر کل منابع طبیعی استان تشکیل می‌گردد.

سازمان جنگلها و مراتع کشور موظف است هیات مذکور در قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون جنگلها و مراتع را ظرف حداکثر مدت 3 ماه پس از تصویب و ابلاغ این آیین نامه در هر شهرستان تشکیل دهد.
تبصره 1- در اجرای قانون موضوع این آیین نامه وزارتخانه های دادگستری و کشاورزی حداکثر ظرف مدت یکماه پس از ابلاغ این آیین نامه نمایندگان قانونی خود را (با توجه به ماده واحده تعیین تکلیف اراضی اختلافی مصوب 67/6/22) به دبیرخانه هیات در هر شهرستان معرفی می نمایند. اداره کل منابع مکلف است مورد را پیگیری نماید.
تبصره 2- بر حسب مورد دو نفر از اعضای شورای اسلایم [اسلامی] یا عشایری به معرفی دستگاه مربوطه شهرستان در هیات شرکت می نمایند.

هر هیات بعد از تشکیل در هر شهرستان موظف است با صدور یک نوبت آگهی موجودیت خود را با تعیین حوزه عمل و محل استقرار در روزنامه محلی و کثیرالانتشار و الصاق آگهی در معابر حوزه عمل و ابلاغ به متصدیان مساجد محل اعلان نماید.
تبصره 1- معترض به تشخیص منابع ملی شده (یا قائم مقام قانونی وی) اعتراضیه خود را در فرمهای مخصوص تنظیم و همراه با مدارک و مستندات لازم به دبیرخانه هیات مستقر در اداره منابع طبیعی مربوطه تسلیم و رسید دریافت می‌نماید (معترض موظف است نشانی دقیق جهت ابلاغ اوراق و دعوتنامه و سایر مکتوبات را در برگ اعتراضیه قید و در صورت تغییر نشانی جدید خود را کتباً به دبیرخانه مذکور اطلاع دهد).
تبصره 2- سازمان جنگلها و مراتع کشور و ادارات کل منابع طبیعی نیز می‌توانند به منظور اعاده منابع طبیعی ناشی از نحوه اجرای قانون ملی شدن جنگلها و ماده 56 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع و اصلاحات بعدی که به موجب آن منابع ملی و انفال در سهم اشخاص حقیقی و یا حقوقی قرار گرفته است اعتراض خود را به دبیرخانه هیات جهت اقدامات لازم تسلیم نمایند.
تبصره 3- سازمان جنگلها و مراتع کشور دفتر ثبت اعتراضنامه و اوقات - ثبت آ‌راء و همچنین فرم اعتراضنامه و قبض رسید آن را به تعداد کافی تهیه نموده و از طریق ادارات منابع طبیعی در اختیار هیئتها قرار می دهد. قبض رسید اعتراضنامه سه نسخه ای است و شماره مسلسل دارد و شماره قبوض و تعداد آنها و نام اداره منابع طبیعی تحویل گیرنده در موقع در دفتر مخصوص ثبت می‌شود.
تبصره 4- اعتراضنامه تنظیمی از جانب معترض و مستندات ارائه شده حداکثر ظرف ده روز توسط مسئول دبیرخانه هیات مورد بررسی قرار گرفته و در صورت تکمیل بودن بر اساس تاریخ دریافت اعتراضنامه (به جزمواردی که به تشخیص مدیر کل منابع طبیعی استان باید با رعایت اولویت خارج از نوبت رسیدگی شود) با تعیین وقت رسیدگی در دستور کار هیات قرار می‌گیرد.
تبصره 5- در صورتی که اعتراضنامه و یا مدارک ارائه شده دارای نواقصی باشند ظرف مدت مذکور در تبصره فوق اخطار رفع نقص از سوی دبیرخانه به عنوان معترض با تعیین مهلت معقول جهت رفع نقص (بین 5 تا 10 روز) صادر می‌گردد. در صورتی که معترض ظرف مهلت مقرر نسبت به تکمیل مدارک و رفع نقص اقدام ننماید اعتراضنامه به همان نحو همراه با گزارش مسئول دبیرخانه جهت تصمیم گیری در دستور کار هیات قرار می‌گیرد.
تبصره 6- اعتراضات وارده در دفتر ثبت اعتراضنامه ثبت می‌شود این دفتر مجلد، نخی کشی و پلپ و صفحات آن شماره شده و مجموع صفحات در صفحه اول و آخر با تمام حروف قید و توسط مسئول دبیرخانه هیات یا نماینده وی امضا و مهر می‌شود.

هیات به اعتراضات واصله طبق ضوابط و مقررات مرتبط با موضوع از جمله قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع کشور و قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 و قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخائر جنگلی و آیین نامه های مربوطه رسیدگی می نماید.

هیات بدواً با بررسی کلیه مدارک ارائه شده از سوی معترض و در صورت لزوم با اخذ سوابق و مدارک موجود در اداره منابع طبیعی و در صورت لزوم سوابق و مدارک ادارات کشاورزی، ثبت اسناد و سایر مراجع ذیربط و معاینه محل و عنداللزوم تحقیق از مطلعین محلی و ملاحظه نقشه های هوایی و زمینی به موضوع رسیدگی و گردش کار پرونده اجرایی و نظر کارشناسی را با مشخصات معترض و موارد اعتراض بدون اجمال و ابهام در مقدمه صورتجلسه نوشته و جهت صدور رای در اختیار قاضی عضو هیات قرار می دهد به نحویکه گردش کار از رسیدگی مقدماتی و نظربه کارشناسی اعضاء در یک صورتجلسه مندرج و منعکس باشد.

قاضی عضو هیات منحصراً با ملاحظه نظریه کارشناسی هیات رای نهایی خود را صادر می نماید. رای قاضی لازم الاجرا است و از طریق دبیرخانه هیات برای اجرا به مراجع ذیربط ارسال می‌گردد.

رای قاضی عضو هیات طبق مقررات قانون آیین دادرسی مدنی توسط مامورین دادگستری و ضابطین قوه قضائیه (نیروهای انتظامی) و یا دبیرخانه هیات به اشخاص ذینفع ابلاغ می‌گردد.

رای قاضی طبق قانون تعیین موارد تجدیدنظر در احکام دادگاهها و تغییرات بعدی آن قابل اعتراض و تجدیدنظر خواهی است. درخواست تجدیدنظر مانع اجرای رای قاضی نخواهد بود.

پس از صدور و ابطال یا اصلاح اسناد مالکیت بر مبنای رای صادره از طرف هیات چنانچه اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی دیگر مدعی داشتن حق باشند مرجع رسیدگی به احقاق حق مراجع قضایی خواهند بود.

به منظور نظارت بر حسن اجرای قانون و این آیین نامه دبیرخانه ی مرکزی در سازمان جنگلها و مراتع کشور تشکیل خواهد شد.
دبیرخانه موظف است هر سه ماه یکبار گزارشات مربوط به چگونگی اجرای قانون و این آیین نامه را به معاون وزیر جهاد سازندگی و رئیس سازمان جنگلها و مراتع کشور ارائه نماید.
تبصره - شرح وظایف دبیرخانه مرکزی و نیز دبیرخانه های استان وشهرستان توسط سازمان جنگلها و مراتع کشور تدوین و ابلاغ خواهد شد.

به منظور تامین بخشی از هزینه های رسیدگی به اعتراضات به استناد ماده 6 آیین نامه اجرایی ماده 2 قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخائر جنگلی کشور معادل 5 % ارزش معاملاتی (قیمت منطقه ای) اراضی اعتراض شده بر اساس محاسبه اداره منابع طبیعی توسط معترض یا معترضین به حساب بانکی که بر حسب درخواست مسئول امور مالی اداره کل منابع طبیعی استان و از طریق عامل خزانه استان در یکی از شعب بانکهای موجود در محل افتتاح می‌گردد واریز می‌شود.
تبصره - پرونده هایی که تا کنون تشکیل ولی منتهی به رای نشده است مشمول این ماده خواهند بود.

به هریک از اعضاء هیات و کارکنانی که علاوه بر وظایف خود در اجرای قانون و این آیین نامه همکاری می نمایند متناسب با پیشرفت کار بر طبق دستورالعمل رئیس سازمان جنگلها و مراتع حق حضور در جلسات و حق الزحمه مناسب پرداخت خواهد شد.

اداره منابع طبیعی پس از کسر هزینه های موضوع ماده فوق باقیمانده وجوه دریافتی را حداکثر تا آخر هر ماه به حسابی که به درخواست سازمان جنگلها و مراتع در یکی از شعب بانکهای تهران افتتاح می‌شود واریز می نماید.
برداشت از حساب مذکور با امضا رئیس سازمان جنگلها و مراتع کشور یا قائم مقام مجاز از طرف ایشان به اتفاق ذیحساب سازمان امکان پذیر می‌باشد.
وجوه حاصله به منظور تامین هزینه های رسیدگی هیات ها در سطح کشور هزینه خواهد شد.

ادارات ثبت اسناد و املاک در اجرای قانون، همکاریهای لازم را با هیات مندرج در قانون به عمل آورده و به استعلامات آنان در اسرع وقت پاسخ خواهند داد و پس از اعلام رای نهایی حسب تقاضای ادارات ذیربط نسبت به اصلاح یا ابطال و یا صدور اسناد جدید اقدام می نمایند.

پس از تشکیل هر هیات مسئول دبیرخانه به استناد تبصره 2 ماده واحده قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی مراتب را به دیوان اداری اعلام و خواسته می‌شود که کل پرونده های مطروحه دردیوان را که در مورد اختلاف مذکور در قانون تشکیل گردیده به آن شهرستان ارسال نماید.

مامورین و کسانی که مامور اجرای مقررات قانون موضوع این آیین نامه می‌باشند هر گاه در اجرای مقررات قانون مرتکب جرم یا تخلفات اداری شوند به حداکثر مجازاتی که برای آن جرم در قوانین مقرر است محکوم خواهند شد.

وزارت جهاد سازندگی بنا به پیشنهاد سازمان جنگلها و مراتع اعتبارات و امکانات لازم را جهت اجرای این قانون پیش بینی و هر ساله برای منظور کردن در بودجه کل کشور به دولت ارائه می نمایند.

کلیه هزینه های تهیه نقشه و نقل و انتقالات و تنظیم اسناد و عملیات ثبتی و آگهی های مربوط به رسیدگی به اعتراضات در اجرای قانون و آیین نامه مزبور به عهده ذینفع می‌باشد.
تبصره - سازمان جنگلها و مراتع کشور به استناد تبصره 2 ماده 4 آیین نامه اجرایی ماده 2 قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخائر جنگلی و ماده 29 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع کشور به جزحقوقی که به سردفتران اسناد رسمی تعلق می‌گیرد از پرداخت کلیه هزینه های ثبتی معاف می‌باشد.

دبیرخانه موضوع تبصره ذیل ماده 2 آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع ماده 56 مصوب 67/10/24 وزارت کشاورزی از تاریخ تصویب و ابلاغ قانون حفظ و حمایت از ذخائر جنگلی منحل و ادارات کشاورزی شهرستانها یا واحدهای جایگزین آنها مکلفند کلیه پرونده های موجود را حداکثر ظرف مدت یکماه به دبیرخانه موضوع این آیین نامه تحویل نمایند و هیئتها موظفند بدون طی مراحل اداری مجدد به این پروندهها رسیدگی نمایند. بدین ترتیب معترضین نیازی به تسلیم اعتراض مجدد به هیات موضوع این آیین نامه ندارند.
تبصره - رعایت مفاد تبصره 4 ماده 4 در این ماده نیز الزامی می‌باشد.

سازمانهای جهاد سازندگی و ادارات کل منابع طبیعی موظفند بمحض اطلاع از تصرف غیرمجاز وتجاوز به منابع طبیعی کشور، به وسیله مامورین انتظامی محل، رفع تجاوز نمایند.

اصلاحات لازم در این آیین نامه توسط سازمان جنگلها و مراتع کشور پیشنهاد و پس از تصویب وزارت جهاد سازندگی جهت اجراء ابلاغ می‌گردد.

این آیین نامه اصلاحی در 23 ماده و 14 تبصره در تاریخ (73/7/16) به تصویب وزارت جهاد سازندگی رسیده که جایگزین مصوبه مورخ 70/10/20 این وزارت می‌گردد و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است. ضمناً آیین نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون جنگلها و مراتع مصوب 1067/24 [67/10/24] وزارت کشاورزی و اصلاحات بعدی آن کان لم یکن اعلام می‌گردد.